Oboje czy obydwoje – jak poprawnie używać tych słów?

Oboje i obydwoje to formy poprawne, używane wymiennie w odniesieniu do dwóch osób różnej płci, dzieci oraz niektórych rzeczowników występujących wyłącznie w liczbie mnogiej. Częściej spotyka się krótsze oboje. O poprawności zdania decyduje jednak także przypadek i rodzaj określanej pary.

Oboje czy obydwoje – która forma jest poprawna?

Oboje i obydwoje są liczebnikami zbiorowymi. Obie wersje odpowiadają znaczeniowo formie obaj, ale nie stosuje się ich w każdych połączeniach. Mówimy tak o kobiecie i mężczyźnie, o dzieciach, młodych zwierzętach, a także o dwóch przedmiotach oznaczanych rzeczownikiem występującym tylko w liczbie mnogiej.

Poprawne są zdania: Oboje powinniście ze sobą porozmawiać oraz Obydwoje zgodzili się na wyjazd. Dłuższa forma nie jest błędem ani językowym dziwactwem. W tekstach neutralnych można używać obu wariantów, choć oboje brzmi zwykle naturalniej i występuje częściej.

„Oboje” i „obydwoje” są poprawne. Nie należy przeciwstawiać ich jako formy dobrej i błędnej.

Kiedy nie używać tych liczebników?

Nie powiemy oboje o dwóch kobietach ani o dwóch mężczyznach. W pierwszym przypadku wybieramy obie, a w drugim obaj lub obydwaj. Dlatego poprawne będą zdania: Obie nauczycielki przygotowały lekcję oraz Obaj lekarze przyjęli pacjentów.

Forma dwoje, troje czy czworo również nie zastępuje automatycznie wyrażeń dwie kobiety albo dwaj mężczyźni. Liczebniki zbiorowe opisują między innymi pary mieszane, dzieci lub grupy o składzie, którego nie określamy za pomocą rodzaju męskoosobowego.

Jak odmieniać oboje i obydwoje?

Oba liczebniki odmieniają się podobnie. Różnica dotyczy wyłącznie obecności cząstki -dwoje. W zdaniu trzeba zwrócić uwagę nie tylko na samą formę, lecz także na pytanie przypadkowe: kogo, czego, komu, czemu, z kim lub z czym.

Przykłady pokazują tę odmianę wyraźnie: bez obojga dzieci, przyglądałem się obojgu uczniom, rozmawiałam z obojgiem artystów, myślała o obydwojgu rodzeństwa. W wołaczu występują formy oboje! oraz obydwoje!, choć w codziennej polszczyźnie pojawiają się rzadko.

Dlaczego mówi się „oboje dzieci”, ale „oboje rodzice”?

Składnia zależy od tego, co dokładnie oznacza rzeczownik. Przy dzieciach, osobach różnej płci oraz rzeczownikach typu drzwi liczebnik łączy się zwykle z dopełniaczem. Mamy więc oboje dzieci, obydwoje artystów, oboje skrzypiec i obydwoje uszu.

W takich konstrukcjach orzeczenie przyjmuje zazwyczaj formę liczby pojedynczej rodzaju nijakiego: Oboje dzieci nie przygotowało się do zajęć. Powiemy też: Oboje artystów zachorowało oraz Z magazynu zniknęło obydwoje skrzypiec. Taki szyk może brzmieć nietypowo, ale wynika z właściwości liczebników zbiorowych.

Rodzice i pary małżeńskie

Połączenia oznaczające małżeństwo lub inną parę traktowaną jako całość rządzą się odmienną zasadą. Występuje w nich związek zgody, czyli liczebnik i rzeczownik mają ten sam przypadek. Poprawne są zatem formy oboje rodzice, obojga rodziców oraz obojgu rodzicom.

Zdanie Oboje rodzice poszli na zebranie jest poprawne. Błędem będzie natomiast konstrukcja oboje rodziców poszło, jeśli mówimy o parze matka i ojciec. Podobnie należy napisać: Poproszono oboje rodziców o zgodę oraz Dziecko ufało obojgu rodzicom.

Narzędnik jako wyjątek

W narzędniku pojawia się wyjątek. Zamiast formy zgodnej z rzeczownikiem stosujemy konstrukcję opartą na związku rządu: z obojgiem rodziców, nie zaś z obojgiem rodzicami. Tak samo powiemy: Nauczyciele rozmawiali z obydwojgiem rodziców dziecka.

Oboje z rzeczownikami pluralia tantum

Pluralia tantum to rzeczowniki używane wyłącznie w liczbie mnogiej. Należą do nich między innymi drzwi, skrzypce, spodnie i nożyczki. Gdy wskazujemy dwa takie przedmioty, możemy użyć liczebnika oboje albo obydwoje.

Poprawne są zdania: Oboje drzwi pasowało do nowego domu oraz Obydwoje skrzypiec wymagało naprawy. Orzeczenie pozostaje w liczbie pojedynczej rodzaju nijakiego, ponieważ konstrukcja ma składnię dopełniaczową. W praktyce wiele osób wybiera jednak opis bardziej jednoznaczny, na przykład dwoje drzwi albo dwie pary skrzypiec.

„Oboje” jako forma słowa obój

Nie każde oboje jest liczebnikiem. Ten sam zapis oznacza także mianownik liczby mnogiej rzeczownika obój, czyli drewnianego instrumentu dętego. Zdanie Oboje zabrzmiały przed koncertem może więc odnosić się do dwóch obojów, a nie do dwóch osób.

Kontekst rozstrzyga znaczenie. W wyrażeniu oboje muzycy weszli na scenę mamy liczebnik, natomiast w zdaniu Oboje dostrojono do orkiestry chodzi o instrumenty. Obój podaje orkiestrze dźwięk a, a jego charakterystyczna barwa wynika z pracy stroika wykonanego z trzciny.

Jak zapamiętać poprawne użycie?

Najprościej rozdzielić trzy sytuacje. Dwie kobiety to obie, dwóch mężczyzn to obaj, a kobieta i mężczyzna albo dwoje dzieci to oboje lub obydwoje. Przy parach małżeńskich trzeba jeszcze sprawdzić przypadek, ponieważ mianownik zachowuje związek zgody.

Regułę tę opisuje między innymi Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN z 2004 roku. W literaturze formę oboje znajdziemy także w powieści Chłopi Władysława Reymonta: zapis ten odnosi się do pary różnej płci. Wątpliwość można więc rozstrzygnąć jednym pytaniem: czy mowa o dwóch kobietach, dwóch mężczyznach, czy o parze mieszanej?