Najwyższe góry świata – wszystko, co trzeba o nich wiedzieć

Myślisz, że najwyższa góra świata to zawsze Mount Everest? Z tego tekstu dowiesz się, dlaczego nie jest to takie proste. Poznasz też Mauna Kea na Hawajach, inne ośmiotysięczniki i realia wypraw w najwyższe góry.

Jak mierzy się najwyższe góry świata?

Na pierwszy rzut oka sprawa wydaje się banalna. Wystarczy spojrzeć na liczby i wskazać szczyt z największą wysokością. W praktyce pojawia się pytanie: co dokładnie mierzymy. Czy liczy się wysokość ponad poziom morza, a może od samej podstawy góry ukrytej pod wodą lub pod osadami.

Większość rankingów, które opisują najwyższe góry świata, opiera się na jednej wartości. To wysokość bezwzględna, czyli ta podawana w metrach nad poziomem morza. W takim ujęciu pierwsze miejsce zajmuje Mount Everest z wynikiem 8848,86 m. Gdy jednak spojrzysz na góry z perspektywy ich faktycznej „masy” i wysokości od samej podstawy, sytuacja zaczyna wyglądać inaczej.

Wysokość nad poziomem morza

Wysokość nad poziomem morza jest najprostsza do porównania. Zero przyjmuje się na podstawie średniego poziomu oceanu, a następnie mierzy się wzniesienie aż do wierzchołka. Dzięki temu możesz bez trudu porównać szczyty z Himalajów, Alp czy And, mimo że leżą na różnych kontynentach i w odmiennych strefach klimatycznych.

Tak właśnie wygrywa Everest. Wysokość 8848,86 m nad poziomem morza sprawia, że żadna inna góra nie sięga wyżej w atmosferę. W tej klasyfikacji za Everestem stoją kolejne ośmiotysięczniki, głównie z Himalajów i Karakorum. W codziennym języku, gdy mowa o haśle najwyższa góra na świecie, zwykle chodzi właśnie o to kryterium.

Góra mierzona od podstawy

Inaczej wygląda sytuacja, gdy zaczynasz liczyć wysokość od prawdziwej podstawy masywu. Wtedy do gry wchodzi Mauna Kea na hawajskiej wyspie Big Island. To wygasły stratowulkan, którego dolna część spoczywa na dnie Oceanu Spokojnego. Szczyt znajduje się na wysokości 4207 m n.p.m., więc na papierze Everest nadal wygrywa.

Jeśli jednak policzysz całą górę od podstawy na dnie oceanu, Mauna Kea ma około 10 000 m wysokości. Oznacza to, że jej rzeczywista „kolumna skał” przewyższa Everest o ponad kilometr. Na powierzchni wygląda niepozornie, ot łagodny stożek na Hawajach, ale pod taflą Pacyfiku kryje się gigantyczna struktura wulkaniczna.

Mauna Kea liczona od dna Oceanu Spokojnego jest wyższa niż Mount Everest, mimo że nad poziomem morza ma tylko 4207 m.

Kontynenty i najwyższe szczyty

W świecie wspinaczki popularna jest jeszcze jedna miara. To najwyższe szczyty poszczególnych kontynentów. Zestaw ten nazywa się Koroną Ziemi. Dla wielu ambitnych turystów i himalaistów to życiowy projekt, bo wymaga lat przygotowań, podróży oraz oswojenia z różnymi typami gór, od wulkanicznych stożków po lodowe olbrzymy.

W tym ujęciu Mount Everest reprezentuje Azję, a Mauna Kea pojawia się w rozmowach raczej jako ciekawostka. W praktyce na liście Korony Ziemi częściej pojawia się inny wulkan z archipelagu Hawajów – Mauna Kea nie jest tu „oficjalnym” celem, ale uchodzi za świetny teren treningowy. Typowa lista Korony Ziemi obejmuje między innymi takie szczyty:

• Mount Everest w Azji,
• Aconcagua w Ameryce Południowej,
• Denali w Ameryce Północnej,
• Kilimandżaro w Afryce,
• Mont Blanc lub Elbrus jako najwyższy punkt Europy według przyjętej granicy kontynentu,
• Kosciuszko lub Puncak Jaya w Australii i Oceanii,
• Vinson Massif na Antarktydzie.

Mount Everest – dlaczego wciąż robi wrażenie?

Setki relacji, zdjęcia z obozów i długie kolejki pod wierzchołkiem sprawiają, że Everest wydaje się dobrze znany. A jednak wciąż przyciąga kolejne osoby, które chcą sprawdzić granice swojej wytrzymałości. Co stoi za tym magnesem najwyższego szczytu Ziemi.

Everest leży na granicy Nepalu i Chin, w paśmie Himalajów. Od pierwszego wejścia Edmunda Hillary’ego i Tenzinga Norgaya w 1953 roku zmieniło się wyposażenie, logistyka i medycyna wysokogórska. Jedno jednak pozostaje niezmienne. Wysokość prawie dziewięciu kilometrów nad poziomem morza sprawia, że każdy krok wymaga tytanicznego wysiłku.

Lokalizacja i parametry

Mount Everest ma dziś oficjalną wysokość 8848,86 m. Wartość tę zaktualizowały wspólnie służby geodezyjne Nepalu i Chin po pomiarach z 2020 roku. Wierzchołek przykrywa lodowo-śnieżna czapa, której grubość zmienia się z sezonu na sezon. Sam masyw to część ogromnego systemu Himalajów, który powstał, gdy płyta indyjska zderzyła się z eurazjatycką.

Okolica Everestu to jeden z najsłynniejszych obszarów górskich świata. Trasa trekkingu do bazy pod Everestem prowadzi przez dolinę Khumbu, wysoko położone wioski Szerpów i wiszące mosty nad rwącymi rzekami. Dla wielu osób sam trekking do Base Campu na 5364 m jest spełnieniem marzeń, nawet bez ataku szczytowego.

Wspinaczka na Everest

Droga na Everest od strony nepalskiej biegnie przez lodowiec Khumbu, Przełęcz Południową i grań szczytową. Po stronie tybetańskiej prowadzi inna kombinacja trudności, bardziej odsłonięta na wiatr. W obu przypadkach wejście wymaga aklimatyzacji, znajomości technik poruszania się w rakach i umiejętności zarządzania siłami na dużej wysokości.

Dla turystów górskich Everest stał się symbolem granicy między ambitną turystyką a ekstremalnym himalaizmem. Pojawia się też w porównaniach z innymi wulkanicznymi olbrzymami. Gdy usłyszysz, że na Hawajach stoi „największa góra świata”, chodzi o Mauna Kea, nie o najwyższy szczyt Himalajów. To dobrze pokazuje, jak ważny jest sposób mierzenia wysokości.

Mauna Kea – największa góra na Ziemi?

Na polinezyjskich Hawajach, około 11 830 km na zachód od Warszawy, krajobraz tworzą wyspy wulkaniczne. Archipelag Hawajów składa się z ośmiu głównych wysp. Na największej z nich, Big Island, wyrasta Mauna Kea. Dla rdzennych Hawajczyków to święta góra. Dla naukowców z całego świata idealne miejsce do obserwacji nieba.

Big Island słynie z ogromnej zmienności klimatu. Na stosunkowo niedużym obszarze występuje aż 11 stref klimatycznych. Na wybrzeżu poczujesz tropikalny upał, na stokach wulkanów – chłód i silny wiatr. Nieprzypadkowo mówi się, że jadąc samochodem z brzegu oceanu na szczyt Mauna Kea, przeżywasz w kilka godzin drogę od lata do późnej jesieni.

Góra wulkaniczna na Hawajach

Mauna Kea to wygasły wulkan tarczowy. Jego zbocza opadają łagodnie w kierunku oceanu, dlatego z plaży góra nie wydaje się wysoka. Dopiero gdy uświadomisz sobie, że pod poziomem morza czeka jeszcze kilka kilometrów skał, zaczynasz patrzeć na nią inaczej. Właśnie ta ukryta część sprawia, że Mauna Kea jest określana jako największa góra na świecie pod względem wysokości od podstawy.

Na tej samej wyspie znajdziesz inne imponujące formy terenu. Na Kauai, zwanej Garden Island, leży Waimea Canyon nazywany „Wielkim Kanionem Pacyfiku”. Z kolei na Big Island potężne wulkany Mauna Kea i Mauna Loa ukształtowały wyspę tak, że w krótkiej podróży możesz przejechać przez dżunglę, sawannę, suche pola lawy i chłodną strefę górską.

Obserwatoria na szczycie

Dlaczego właśnie Mauna Kea stała się jednym z najważniejszych centrów astronomii obserwacyjnej na świecie. Decyduje o tym kilka czynników. Powierzchnia szczytu znajduje się powyżej warstwy chmur, powietrze jest bardzo suche, a Hawaje leżą blisko równika. Połączenie tych warunków sprawia, że niebo nad wulkanem bywa niesamowicie przejrzyste.

Na szczycie znajduje się kilkanaście dużych teleskopów budowanych przez międzynarodowe konsorcja. Astronomowie z Japonii, Stanów Zjednoczonych czy Europy przylatują na Big Island po to, by obserwować odległe galaktyki i gromady gwiazd. Dla odwiedzających wyspę możliwość zobaczenia Drogi Mlecznej z okolic szczytu Mauna Kea to jedno z najmocniejszych wspomnień z Hawajów.

Suche powietrze, wysokość ponad chmurami i położenie blisko równika sprawiają, że Mauna Kea uchodzi za jedno z najlepszych miejsc do obserwacji nocnego nieba na Ziemi.

Warunki klimatyczne na Big Island

Big Island, na której stoi Mauna Kea, pokazuje, jak bardzo góry potrafią zmieniać lokalny klimat. Na wietrznym brzegu od strony nawietrznej panuje wilgotny klimat z bujną roślinnością. Po stronie zawietrznej, chronionej przez masyw wulkanów, pojawiają się suche, niemal pustynne obszary. W górnych partiach dominuje chłód i częste wiatry, a zimą zdarza się nawet śnieg.

Taka mozaika warunków powoduje, że w krótkim czasie możesz przenieść się z dżungli do surowego krajobrazu górskiego. Ten kontrast dobrze pokazuje, że wysokie góry nie istnieją w oderwaniu od otoczenia. Tworzą razem z oceanem, wiatrem i prądami morskimi cały system wpływów, który kształtuje przyrodę Hawajów.

Inne ośmiotysięczniki i wysokie szczyty świata

Chociaż w centrum uwagi mediów najczęściej stoi Everest, pozostałe ośmiotysięczniki są przynajmniej tak samo wymagające. W Karakorum wznosi się K2, znane z bardzo trudnej drogi i zmiennej pogody. W Himalajach leżą między innymi Kangchenjunga, Lhotse, Makalu i Annapurna, która ma jeden z najwyższych odsetków wypadków śmiertelnych wśród ośmiotysięczników.

Poza Azją wysokie szczyty tworzą inne pasma. W Ameryce Południowej dominuje Aconcagua w Andach. W Ameryce Północnej najwyższe jest Denali na Alasce. Na Hawajach rolę rekordzisty pełni Mauna Kea, choć nad poziomem morza ustępuje wielu alpejskim czterotysięcznikom. Zestawienie kilku znanych gór z różnych części świata dobrze pokazuje różnice między nimi:

Najwyższe góry świata skupiają się głównie w Himalajach i Karakorum, ale pod względem wysokości od podstawy rekordzistą pozostaje Mauna Kea na Hawajach.

Świadomość tych różnic pomaga lepiej rozumieć, o czym mowa, gdy ktoś używa sformułowania „najwyższa góra świata”. Czy chodzi o wysokość nad poziomem morza, czy o całkowitą wysokość od podstawy. W każdej z tych kategorii lista rekordzistów wygląda nieco inaczej i prowadzi w inne rejony globu.

Jak przygotować się do wyprawy w najwyższe góry?

Marzysz o zobaczeniu Everestu, Mauna Kea lub innych wysokich szczytów na własne oczy. Wyprawa w najwyższe góry, nawet „tylko” trekkingowa, wymaga pewnego przygotowania. Różnica wysokości, zmienna pogoda i odległość od cywilizacji sprawiają, że warto zaplanować każdy etap, od treningu po wyposażenie plecaka.

Przygotowanie wygląda inaczej, gdy celem jest wejście na ośmiotysięcznik, a inaczej, gdy chcesz wyjechać na Mauna Kea samochodem i przejść krótki odcinek pieszo. W każdym przypadku organizm spotyka się jednak z mniejszą ilością tlenu, co może wywołać objawy choroby wysokościowej, takie jak ból głowy, mdłości czy osłabienie.

Akcja górska i aklimatyzacja

Na dużej wysokości nie da się funkcjonować tak jak na poziomie morza. Potrzebna jest aklimatyzacja, czyli stopniowe przyzwyczajanie organizmu do rzadszego powietrza. W praktyce oznacza to odpowiedni plan wejścia, z noclegami na różnych pułapach wysokości i spokojnym tempem marszu. Szybki „atak” bez przygotowania kończy się zwykle złym samopoczuciem.

W Himalajach, Karakorum czy na Kilimandżaro stosuje się zasadę „wejdź wyżej, śpij niżej”. Dzień spędzasz na działaniu na większej wysokości, a na noc schodzisz nieco w dół. Na Mauna Kea, gdzie na szczyt prowadzi droga, dobrym pomysłem jest zatrzymanie się po drodze na kilka godzin. Chodzi o to, by organizm częściowo przywykł do wysokości ponad 4000 m.

Sprzęt i bezpieczeństwo na dużej wysokości

Wysokie góry wymagają przemyślanego wyposażenia. Nawet jeśli w dolinie panuje ciepło, na grani możesz trafić na silny wiatr, śnieg i temperaturę w okolicach zera. Złe przygotowanie zwiększa ryzyko wychłodzenia, odwodnienia i kontuzji. W górach takich jak Mauna Kea bywa zdradliwe to, że startujesz praktycznie z poziomu morza w krótkim rękawku, a kończysz dzień w zimowej czapce.

Lista elementów, o których warto pomyśleć przed wyjazdem w wysokie góry, jest długa. Dobrze sprawdza się prosty podział na ubranie, sprzęt techniczny, akcesoria oraz dokumenty i formalności. Przykładowy zestaw podstawowych rzeczy na wymagający trekking wysokogórski wygląda tak:

• warstwowy system ubioru z bielizną termiczną, polarami i kurtką z membraną,
• solidne buty trekkingowe z dobrą podeszwą i dopasowanymi skarpetami,
• czapka, rękawice, okulary przeciwsłoneczne o wysokim filtrze UV,
• plecak z pokrowcem przeciwdeszczowym, kijki trekkingowe, czołówka,
• apteczka z lekami osobistymi, folia NRC i krem z filtrem UV,
• mapa, naładowany telefon, czasem lokalna karta SIM lub komunikator satelitarny,
• ubezpieczenie górskie z akcją ratunkową, sprawdzona agencja lub przewodnik.

Przy poważniejszych celach, jak ośmiotysięczniki, dochodzi sprzęt wspinaczkowy, butle z tlenem, liny poręczowe i rozbudowana logistyka. Mauna Kea czy trekking do bazy pod Everestem są znacznie łagodniejsze, ale i tam rozsądne przygotowanie ma realny wpływ na Twoje bezpieczeństwo i wrażenia z wyprawy.