Broad Peak – ważna historia szerokiego szczytu

Słyszysz nazwę Broad Peak i myślisz tylko o jeszcze jednym ośmiotysięczniku? Tu kryje się znacznie bogatsza opowieść o ambicji, odwadze i wysokogórskim ryzyku. Poznasz historię szerokiego szczytu, na którym Polacy zapisali jedne z najbardziej pamiętnych kart himalaizmu.

Gdzie leży Broad Peak?

Broad Peak stoi w sercu pasma Karakorum, w grupie Baltoro Muztagh, tuż obok K2. Szczyt leży na granicy Pakistanu i Chin, nad lodowcami Baltoro i Godwin Austen, które tworzą jedną z najpiękniejszych wysokogórskich dolin świata. Dla wielu wspinaczy już sam kilkudniowy trekking do bazy pod Broad Peakiem jest osobną przygodą.

Oficjalna wysokość góry to około 8047 m n.p.m., ale na mapach przez lata pojawiały się różne wartości. Broad Peak ma rozległą graniową kulminację z kilkoma wierzchołkami: północnym (około 7490 m), środkowym (około 8011 m) i głównym. Ta szeroka grzęda, widoczna z daleka z lodowca Baltoro, sprawiła, że szczyt łatwo odróżnić od smukłego K2 czy bardziej poszarpanych Gaszerbrumów.

Broad Peak uchodzi za górę pozornie przyjazną w porównaniu z K2, ale statystyki wypadków pokazują, że potrafi być bezlitosna.

Skąd wzięła się nazwa Broad Peak?

Nazwa Broad Peak pojawiła się pod koniec XIX wieku, kiedy brytyjscy kartografowie porządkowali mapy Karakorum. Brygadier Martin Conway, który działał w rejonie lodowca Baltoro, miał skojarzenie z alpejskim Breithornem nad Zermatt – w wolnym tłumaczeniu również „szerokim szczytem”. Wcześniej górę oznaczano technicznym symbolem K3, stosowanym przy pierwszych pomiarach rejonu.

W języku lokalnym używano także nazw nawiązujących do lodu i wiatru, ale to angielska forma przyjęła się na świecie. W polskich opisach niemal zawsze pojawia się też tłumaczenie „Szeroki Szczyt”, które dobrze oddaje charakter rozległej grańi. Z biegiem lat wokół tej nazwy narosła cała warstwa znaczeń – dziś kojarzy się nie tylko z topografią, ale i z dramatyczną historią polskich wypraw. Warto przy tym pamiętać, że Broad Peak to nie tylko jedna góra, lecz cały masyw, który obejmuje kilka wierzchołków i odgałęzień grani.

W opisach Broad Peaku pojawia się kilka powtarzających się określeń, które pomagają usystematyzować informacje o górze:

• ośmiotysięcznik w paśmie Karakorum,
• szczyt leżący w rejonie lodowca Baltoro,
• góra na granicy Pakistanu i Chin,
• masyw z kilkoma wierzchołkami, w tym głównym i środkowym.

Jak przebiegała historia pierwszych wejść?

Lata 50. XX wieku to czas, gdy alpinistyczny świat przeniósł uwagę z Alp i Andów na najwyższe góry Azji. Po zdobyciu Everestu, Nanga Parbat i K2 przyszła kolej na kolejne ośmiotysięczniki. Broad Peak długo pozostawał w cieniu głośniejszych sąsiadów, co nie znaczy, że nie przyciągał ambitnych wspinaczy. Co sprawiało, że akurat ten „szeroki szczyt” zaczął coraz częściej pojawiać się w planach wypraw?

Pierwsze próby

Pierwsze poważne podejścia pod Broad Peak miały miejsce jeszcze przed II wojną światową, kiedy w Karakorum działały głównie wyprawy europejskie. Zespół za zespołem przecierał drogi podejściowe, badał lodowce i szukał przejść na grań. Sprzęt był wtedy ciężki, a wiedza o aklimatyzacji skromna, więc ataki szczytowe kończyły się zwykle poniżej siedmiu tysięcy metrów.

Po wojnie Broad Peak znów pojawił się w planach ekspedycji, tym razem z lepszym wyposażeniem i większym doświadczeniem himalaistów. Zmieniło się podejście do samego stylu wspinaczki – zaczęto myśleć o lżejszych zespołach, krótszym oblężeniu ściany i odważniejszym atakowaniu wyższych partii. Kolejne ekipy zakładały obozy na lodowcu i na grani, przygotowując grunt pod pierwsze wejście.

Pierwsze wejście

9 czerwca 1957 roku zespół austriacki stanął na głównym wierzchołku Broad Peaku. W skład ekipy wchodzili Marcus Schmuck, Fritz Wintersteller, Kurt Diemberger i Hermann Buhl – wspinacze, którzy już wcześniej zapisali się w historii himalaizmu. Udało im się wejść na szczyt bez tlenów z butli, w stylu znacznie lżejszym niż modne wówczas „oblężnicze” ekspedycje.

Droga prowadziła mniej więcej tą samą linią, którą do dziś wykorzystuje większość wypraw komercyjnych. Austriacy poruszali się po lodowcu, pokonywali strome śnieżne stoki i długą grań szczytową. Krótko po zdobyciu Broad Peaku wyprawa doświadczyła tragedii – Hermann Buhl zginął na pobliskiej Chogolisie, porwany przez lawinę z nawisu śnieżnego. Ta historia na trwałe związała Broad Peak z ceną, jaką czasem trzeba zapłacić za sukces w górach najwyższych.

Wejście zespołu Schmuckle’a i Buhla pokazało, że ośmiotysięcznik można zdobyć lżejszym, bardziej sportowym stylem, co inspirowało kolejne pokolenia wspinaczy.

Kobiety na Broad Peaku

Lata 80. i 90. to okres, gdy na Broad Peak coraz częściej wchodziły także kobiety. Do masywu zaczęły docierać nie tylko duże narodowe wyprawy, ale też mniejsze zespoły, w tym żeńskie. Zmienił się obraz himalaizmu – w bazach obok legendarnych liderów pojawiały się alpinistki z Europy i Azji, które sięgały po kolejne ośmiotysięczniki.

Na Broad Peak wchodziły również Polki, które budowały swoją pozycję wśród najlepszych himalaistek świata. Dla wielu z nich masyw stał się etapem w drodze po kolejne szczyty, takie jak K2 czy Nanga Parbat. W szerszej perspektywie obecność kobiet na „szerokim szczycie” pokazała, że granice w górach przesuwają się nie tylko w wymiarze wysokości, ale też zespołów i ról, jakie przejmują różni wspinacze.

Polskie wyprawy i zimowe wejście?

Dla polskiego himalaizmu Broad Peak ma wyjątkowe znaczenie. Rodzima „zimowa szkoła” wysokogórska rozwijała się od lat 70., a w latach 80. Polacy zaczęli zdobywać ośmiotysięczniki zimą. Góra długo czekała na swoje zimowe wejście, ale już wcześniej była areną wielu polskich wypraw letnich, często w małych, sportowych zespołach.

Złota era Polaków

W latach 80. i 90. polskie wyprawy odwiedzały rejon Broad Peaku w ramach szerszych działań w Karakorum. Często łączono próby na kilku szczytach, a „szeroki szczyt” bywał albo głównym celem, albo planem rezerwowym w razie załamania pogody na innych wierzchołkach. W tym czasie wykształcił się charakterystyczny styl działania Polaków: oszczędny, oparty na małej liczbie wspinaczy i pewnym minimalizmie sprzętowym.

Nowe pokolenie himalaistów – wychowane na opowieściach o Wandzie Rutkiewicz, Jerzym Kukuczce czy Krzysztofie Wielickim – zaczęło patrzeć na Broad Peak jak na naturalny etap kariery. Dla wielu był to pierwszy ośmiotysięcznik w Karakorum, na którym można było sprawdzić się przed ambitniejszymi planami na K2. To właśnie z tej tradycji wyrosła idea, aby zdobyć „szeroki szczyt” także zimą.

Zimowe wejście 2013

5 marca 2013 roku czterech Polaków stanęło na szczycie Broad Peaku w warunkach zimowych. Byli to: Adam Bielecki, Artur Małek, Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski, działający w ramach programu „Polski Himalaizm Zimowy” kierowanego przez Krzysztofa Wielickiego. Był to pierwszy w historii zimowy sukces na tym ośmiotysięczniku, wpisujący się w serię zimowych polskich wejść na najwyższe szczyty świata.

Droga prowadziła klasyczną linią, ale warunki zimowe zmieniły ją nie do poznania. Temperatura spadała do kilkudziesięciu stopni poniżej zera, wiatr wywiewał świeży śnieg z grani, a okno pogodowe było bardzo krótkie. Podczas zejścia doszło do tragedii – Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski nie wrócili do obozów. Ich zaginięcie wywołało w Polsce ogromne emocje i dyskusje o granicach ryzyka, stylu działania oraz komunikacji w zespole.

Historia zimowego Broad Peaku pokazała, że nawet dla doświadczonych himalaistów granica między sukcesem a katastrofą potrafi być bardzo cienka.

Aby zrozumieć, z jakimi problemami mierzy się zespół zimowy na Broad Peaku, warto spojrzeć na najczęściej wymieniane trudności tej pory roku:

• skrajnie niską temperaturę, utrudniającą oddychanie i pracę sprzętu,
• silny wiatr na grani, który potrafi zatrzymać atak szczytowy,
• dłuższe noce, ograniczające czas działania powyżej obozów,
• większe ryzyko odmrożeń oraz wyczerpania organizmu.

Jak wygląda droga na Broad Peak?

Normalna droga na Broad Peak prowadzi od pakistańskiej strony, przez lodowiec Godwin Austen. Baza główna stoi mniej więcej na wysokości 4800–4900 m i przypomina małe namiotowe miasteczko, w którym spotykają się wyprawy z różnych krajów. Stąd zespoły poruszają się w górę, zakładając kolejne obozy i stopniowo aklimatyzując organizm.

Najczęściej opisuje się sekwencję obozów: C1 w rejonie około 5600–5700 m, C2 w okolicach 6200–6400 m, C3 w pobliżu 7000–7100 m oraz obóz szturmowy na przełęczy przedgraniowej, powyżej 7400 m. Pomiędzy obozami czekają strome śnieżne żleby, odcinki lodu i krótka, ale wymagająca technicznie grań szczytowa. Na wysokości ponad ośmiu tysięcy metrów nawet niewielki próg śnieżny czy fragment skały potrafi stać się poważną przeszkodą.

Warunki na Broad Peaku silnie zmieniają się w zależności od pory roku. Jak wygląda to w uproszczonym porównaniu?

Przed wyprawą na Broad Peak trzeba przygotować się nie tylko fizycznie, lecz także logistycznie. Wspinacz, który myśli o tej górze, analizuje wiele kwestii jednocześnie: sprzęt, kondycję, aklimatyzację i zespół. Najczęściej wymienia się kilka, powtarzających się elementów planowania wejścia na „szeroki szczyt”:

1. dobór trasy trekkingu do bazy i liczby dni dojścia,
2. zaplanowanie rotacji aklimatyzacyjnych między obozami,
3. organizację łączności i ewentualnego wsparcia z dołu,
4. ustalenie strategii ataku szczytowego i zapasowego dnia na zmianę planu.

Broad Peak dla jednych jest celem samym w sobie, a dla innych etapem przed trudniejszymi planami w Karakorum. Niezależnie od motywacji, historia góry – od wejścia austriackiego zespołu w 1957 roku po polskie zimowe wejście i późniejsze wyprawy – sprawia, że każdy krok na lodowcu Baltoro ma tu wyjątkowy ciężar. Dzisiaj, gdy himalaizm stał się bardziej dostępny dzięki wyprawom komercyjnym, „szeroki szczyt” wciąż wymaga pokory, dobrej organizacji i świadomości ryzyka, które rośnie z każdym metrem powyżej bazy.