Co zabrać w góry zimą? Niezbędnik każdego turysty

Stoisz nad otwartym plecakiem i nie masz pojęcia, co naprawdę przyda się w górach zimą? Z tego tekstu dowiesz się, co spakować, żeby nie marznąć i wrócić bezpiecznie ze szlaku. Dzięki temu twoja zimowa wyprawa będzie znacznie spokojniejsza.

Jak zaplanować zimowy wyjazd w góry?

Dobry plan to w zimie coś znacznie ważniejszego niż nowa kurtka. Zanim włożysz do plecaka pierwszą rzecz, sprawdź dokładnie prognozę pogody, komunikaty GOPR lub TOPR oraz aktualny stopień zagrożenia lawinowego. W zimie nawet prosty szlak po opadach śniegu i przy silnym wietrze staje się długą i męczącą trasą, więc czas przejścia podany na mapie trzeba wydłużyć co najmniej o jedną trzecią. Warto też przeanalizować ukształtowanie terenu, przewyższenia oraz to, czy na trasie są odcinki leśne, odkryte grzbiety lub żleby narażone na lawiny.

Masz wątpliwości, czy twoja kondycja wystarczy na zimowy szlak? W takich sytuacjach wielu doświadczonych turystów wybiera wariant krótszy i niższy niż ich letnie możliwości. W śniegu ciało pracuje zupełnie inaczej, a ciężki plecak z zimowym sprzętem szybko zabiera energię. Lepiej zaplanować trasę, z której da się łatwo zawrócić, niż na siłę kończyć przejście po zmroku.

Przed wyjazdem zapisz w telefonie i na kartce numery alarmowe do służb ratunkowych oraz ustaw aplikację ratunkową działającą offline. Informację o planowanej trasie, godzinie wyjścia i powrotu zostaw bliskiej osobie. To prosty krok, który w razie problemów pozwala ratownikom szybciej cię odnaleźć.

Jak ubrać się na zimową wędrówkę?

Ubiór na góry zimą opiera się na zasadzie trzech warstw. Każda z nich pełni inną funkcję, a razem tworzą system, który chroni przed wychłodzeniem, przegrzaniem i wilgocią. Właśnie dlatego ważniejsze od jednej bardzo grubej kurtki są dobrze dobrane, cieńsze elementy, które możesz zdejmować lub zakładać w zależności od warunków.

Warstwa bazowa

Najbliżej skóry powinna się znaleźć odzież termoaktywna. Jej zadaniem jest odprowadzanie potu od ciała, tak aby materiał nie pozostawał mokry i nie powodował szybkiego wychłodzenia podczas postoju. Bawełniany t-shirt, który na co dzień jest wygodny, w górach zimą zamienia się w mokrą i zimną szmatkę, która odbiera ciepło.

Dobrze działają koszulki i kalesony z wełny merino albo nowoczesnych włókien syntetycznych. Wełna długo pozostaje świeża, nawet gdy się spocisz, a syntetyki są lekkie i szybko schną. Warto mieć w plecaku drugą, suchą koszulkę na wszelki wypadek, szczególnie przy dłuższych podejściach lub gdy planujesz kilka godzin wędrówki jednego dnia.

Zasada numer jeden zimą – przy ciele nie nosimy bawełny, bo zatrzymuje wilgoć i przyspiesza wychłodzenie organizmu.

Warstwa ocieplająca

Druga warstwa odpowiada za zatrzymywanie ciepła. Najczęściej są to bluzy z polaru, lekkie swetry z wełny albo kurtki puchowe i syntetyczne odpowiedniki. W górach zimą świetnie sprawdza się połączenie cienkiej bluzy polarowej z lekką puchówką, którą możesz szybko narzucić na siebie podczas przerwy na herbatę.

Naturalny puch ma bardzo dobry stosunek masy do izolacji, ale szybko traci właściwości po zamoczeniu. Syntetyczne ociepliny są nieco cięższe, za to lepiej znoszą wilgoć i częste pakowanie do plecaka. W wielu sytuacjach bardziej uniwersalna okazuje się cienka kurtka z syntetycznym wypełnieniem, a grubsza puchówka trafia do plecaka jako awaryjna warstwa na długie postoje lub bardzo niskie temperatury.

Warstwa zewnętrzna

Ostatnia warstwa ma chronić przed wiatrem, śniegiem i deszczem. W zimowych górach najczęściej jest to kurtka membranowa z kapturem i regulowanymi mankietami. Membrana o parametrach przynajmniej 10 000 mm H2O wodoszczelności i dobrej oddychalności pozwala na wielogodzinną wędrówkę nawet przy padającym śniegu z deszczem.

Do kompletu przydadzą się spodnie z materiału softshell albo membranowe spodnie przeciwdeszczowe, które założysz na lżejsze spodnie trekkingowe. Nie zapominaj o czapce, rękawicach i ciepłych skarpetach trekkingowych. W bardzo zimne dni wiele osób używa dwóch par rękawic – cienkich z polaru do chodzenia i grubych, puchowych lub narciarskich na postoje.

Jeśli chcesz szybko porównać rolę poszczególnych warstw ubioru, spójrz na prostą tabelę:

Jaki sprzęt turystyczny zabrać zimą?

Zimowy plecak wygląda inaczej niż letni. Dochodzi sprzęt, który pozwala bezpiecznie poruszać się po twardym śniegu i lodzie, a także rzeczy ratujące w razie nagłej zmiany pogody. Dobrze spakowany zestaw nie musi być bardzo ciężki, ale każda rzecz powinna mieć konkretne zadanie.

Plecak i nawigacja

Na jednodniowe wyjście w góry zimą zwykle wystarczy plecak o pojemności 30–40 litrów. Większy model przyda się, gdy niesiesz dodatkową puchówkę, termos dla kilku osób lub elementy wspólnego sprzętu. Warto wybrać plecak z pasem biodrowym, który przenosi ciężar z ramion na biodra i ułatwia poruszanie się w śniegu.

Nawigacja to nie tylko telefon. Mapę papierową najlepiej zapakować w foliowe etui, a aplikacje w telefonie ustawić tak, by działały także bez zasięgu sieci. Przydatna bywa też mała nawigacja GPS z zapisaną trasą, szczególnie w rejonach, gdzie szlak często znika pod śniegiem, a oznakowanie jest słabo widoczne.

Sprzęt zimowy

W górach, gdzie zimą pojawia się lód lub twardy śnieg, niezbędne stają się raki lub lżejsze raczki. Raki z przednimi zębami przeznaczone są na bardziej strome, wysokogórskie odcinki. Raczki dobrze sprawdzają się w niższych górach oraz na oblodzonych drogach dojściowych do schronisk.

Przed wyjazdem koniecznie dopasuj system do swoich butów i przećwicz zakładanie w rękawicach. W plecaku zwykle lądują też kije trekkingowe z talerzykami zimowymi, które poprawiają równowagę i odciążają kolana. Przy zmroku nie poradzisz sobie bez czołówki z zapasowymi bateriami, a w bardziej zaawansowanych terenach wysokogórskich przydatne jest lawinowe ABC – detektor, sonda i łopata.

W zimowy zestaw sprzętu bardzo często wchodzą takie elementy jak:

• raki lub raczki dopasowane do butów,
• składane kije trekkingowe z zimowymi talerzykami,
• czołówka o mocy co najmniej 200 lumenów,
• mała łopata lawinowa w terenach zagrożonych lawinami,
• detektor lawinowy i sonda dla grupy poruszającej się w wysokich górach.

Apteczka i bezpieczeństwo

Dobrze skompletowana apteczka turystyczna to element, który rzadko się wyciąga, ale kiedy jest potrzebny, nie ma żadnej alternatywy. W górach zimą często przydają się plastry na otarcia, elastyczny bandaż, opatrunek jałowy i kilka podstawowych leków przeciwbólowych. Warto dorzucić małe nożyczki, rękawiczki jednorazowe i folię NRC, która pomaga ograniczyć wychłodzenie poszkodowanego.

Do bezpieczeństwa należą także drobiazgi, o których łatwo zapomnieć w pośpiechu: gwizdek, zapalniczka lub zapałki w wodoodpornym opakowaniu oraz niewielkie powerbanki. Wiele osób dorzuca do plecaka cienką linkę, kilka trytytek oraz taśmę naprawczą, które w razie awarii pozwalają prowizorycznie naprawić kijek czy uszkodzony plecak.

Ratownicy GOPR i TOPR często podkreślają, że nawet prosta folia NRC i czołówka potrafią zdecydować o tym, czy turysta spokojnie doczeka pomocy w trudnych warunkach.

Co spakować do plecaka na trudniejsze warunki?

Poza ubraniami i podstawowym sprzętem warto przemyśleć, co włożyć do środka plecaka na wypadek bardzo złej pogody lub przedłużającej się akcji w terenie. Zapasowe rękawice, sucha czapka i druga para skarpet potrafią uratować wyjście, gdy pierwsze elementy przemokną w mokrym śniegu. Mała karimata składana w harmonijkę lub alumata izoluje od zimnego podłoża, gdy trzeba się zatrzymać na dłużej.

Jedzenie i napoje

Bez kalorii i ciepłego napoju organizm szybciej się wychładza, a koncentracja spada. W zimie klasyczne plastikowe bidony zawodzą, bo ich zawartość potrafi szybko zamarznąć. Najlepiej sprawdza się termos z gorącą herbatą, ewentualnie dwie mniejsze butelki – jedna w plecaku, druga pod kurtką, bliżej ciała.

Przy planowaniu jedzenia warto postawić na produkty o dużej wartości energetycznej i proste w użyciu. W ruchu dobrze działają batoniki orzechowe, suszone owoce, mieszanka bakalii czy kanapki z tłustszym serem i wędliną. Na postoju przydają się zupy lub dania liofilizowane, które wystarczy zalać gorącą wodą z termosu. W wielu plecakach swoje stałe miejsce mają także:

• batony energetyczne i żele dla osób idących szybszym tempem,
• mieszanki orzechów i suszonych owoców w małych woreczkach,
• małe czekolady, które szybko podnoszą poziom cukru,
• izotoniki w proszku do rozrobienia z wodą,
• termos z zupą lub napojem izotonicznym na gorąco.

Elektronika i dokumenty

W zimie baterie rozładowują się szybciej, szczególnie przy ujemnych temperaturach i silnym wietrze. Telefon oraz powerbank najlepiej trzymać w wewnętrznej kieszeni kurtki, jak najbliżej ciała. Na dłuższe trasy przydają się dwa źródła energii – jedna ładowarka awaryjna dla telefonu, druga dla czołówki lub nawigacji.

Dokument tożsamości, ubezpieczenie i numer do osoby kontaktowej warto mieć w wodoszczelnym etui. Zdarza się, że po zdarzeniu w górach turysta nie jest w stanie samodzielnie podać danych, a ratownicy szukają ich w kieszeniach. Mała karteczka z grupą krwi, przewlekłymi chorobami i przyjmowanymi lekami włożona do portfela jest szybkim sposobem na przekazanie medycznych informacji służbom.

Jak zadbać o bezpieczeństwo w górach zimą?

Bezpieczeństwo zaczyna się jeszcze przed wyjściem z domu, a kończy dopiero po powrocie z trasy. W zimie na pierwszym miejscu stoi rozsądne dobranie celu, umiejętność zawrócenia oraz reagowanie na zmiany pogody. W ostatnich latach ratownicy górscy wielokrotnie mówili, że najczęstszą przyczyną wypadków są zbyt ambitne plany w zestawieniu z brakiem doświadczenia i wyposażenia.

Ocena ryzyka

Każdego zimowego dnia w górach warto odpowiedzieć sobie na proste pytanie: czy warunki pozwalają na bezpieczne przejście wybranego szlaku. Odpowiedź nie zawsze jest oczywista, bo pogodę w wyższych partiach łatwo ocenia się na podstawie tego, co widać z doliny. Śnieg, wiatr i niska temperatura potrafią jednak zmienić sytuację w ciągu kilkudziesięciu minut.

Do oceny ryzyka służą komunikaty pogodowe, wieści z parków narodowych i relacje innych turystów. W terenach lawinowych ważne są także szkolenia z posługiwania się detektorem lawinowym, sondą i łopatą. Sam sprzęt bez umiejętności tylko pozornie podnosi bezpieczeństwo, dlatego wiele osób zapisuje się na kursy organizowane przez PTTK, GOPR lub szkoły górskie.

Komunikacja i plan trasy

Ostatnim elementem, o którym często się zapomina, jest komunikacja. Zasięg w górach potrafi znikać na całe godziny, więc grupa powinna już na starcie ustalić zasady poruszania się, częstotliwość postojów i sposób reagowania, gdy ktoś czuje się gorzej. Bardzo dobrym nawykiem jest sprawdzanie stanu uczestników przy każdym dłuższym postoju – czy ktoś nie marznie, czy ma wystarczająco picia, czy rękawice są suche.

Plan trasy zapisany na papierze i w telefonie, podany bliskiej osobie oraz aktualizowany w zależności od warunków, zmniejsza stres i pozwala podejmować lepsze decyzje. W górach zimą wygrywa ten, kto potrafi zawrócić, gdy widzi, że pogoda lub teren zaczynają go przerastać. Nawet najstaranniej spakowany niezbędnik zimowego turysty ma wtedy sens, bo trafia z powrotem do domu razem z właścicielem.