Brytyjski funt szterling – historia, ciekawostki, kurs waluty

Funt szterling, oficjalna waluta Wielkiej Brytanii, może pochwalić się historią sięgającą 1158 roku, a jego aktualny kurs wobec złotego oscyluje wokół 5,05–5,07 PLN za 1 GBP (stan na lipiec 2026 roku). Ta jednostka monetarna nie tylko przetrwała niezliczone kryzysy, ale wciąż odgrywa istotną rolę na globalnych rynkach finansowych. Jeśli interesują Cię dzieje brytyjskiej waluty, mało znane fakty oraz bieżące notowania – zapraszamy do lektury dalszej części artykułu.

Jak kształtował się funt na przestrzeni wieków?

Początki funta szterlinga sięgają VIII wieku, gdy król Offa ustanowił srebrnego pensa o wadze 1/240 funta (starożytnej libry) podstawowym środkiem płatniczym. Przełom nastąpił jednak w 1158 roku, kiedy Henryk II wprowadził do obiegu funta bezpośrednio wymienialnego na srebro. Od tego momentu wartość jednego funta odpowiadała 0,37 kg tego kruszcu, co nadało mu wyjątkową wiarygodność w średniowiecznej Europie.

W 1816 roku Wielka Brytania przeszła z wymienialności na srebro na standard złota, utrzymując go aż do wybuchu I wojny światowej w 1914 roku. Późniejsza, krótka próba powrotu do systemu waluty sztabowo-złotej w 1926 roku zakończyła się fiaskiem – w czasie wielkiego kryzysu w 1931 roku ostatecznie zerwano powiązanie funta ze złotem, a jego kurs uległ gwałtownej dewaluacji o 20%.

Struktura podziału funta przez stulecia również przeszła radykalną przemianę. Do 15 lutego 1971 roku 1 funt dzielił się na 20 szylingów, a każdy szyling na 12 pensów, co dawało 240 pensów. Ta skomplikowana rachuba utrudniała rozliczenia międzynarodowe, dlatego wprowadzono system dziesiętny – odtąd 1 GBP równa się 100 pensów (p). W latach 70. nazywano je początkowo „nowymi pensami”, by odróżnić od starych nominałów.

Największe kryzysy i momenty przełomowe

Brytyjska waluta wielokrotnie stawała w obliczu poważnych zawirowań, które wpływały nie tylko na gospodarkę Zjednoczonego Królestwa, lecz także na światowy system monetarny. W 1946 roku funt stał się całkowicie wymienialny – był to warunek udzielenia przez Stany Zjednoczone pożyczki w wysokości 3,75 miliarda dolarów. Nie uchroniło to jednak przed kolejnym tąpnięciem: w 1949 roku zdewaluowano go o 30% w stosunku do dolara.

W latach 60. XX wieku presja na brytyjską walutę ponownie wzrosła. Rząd w 1966 roku wprowadził restrykcje dewizowe, zakazując turystom wywozu z kraju kwoty wyższej niż 50 funtów. Jeszcze w tym samym okresie, w listopadzie 1967 roku, kurs został obniżony o 14,3% do poziomu 2,41 USD. W 1976 roku za funta płacono już tylko 1,57 dolara, a Wielka Brytania zmuszona była zaciągnąć w MFW pożyczkę na kwotę 2,3 miliarda GBP.

Najgłośniejszym wydarzeniem w nowożytnej historii waluty pozostaje Czarna Środa (16 września 1992 roku). Grupa spekulantów pod wodzą George’a Sorosa przeprowadziła atak na funta w ramach europejskiego mechanizmu wymiany walut (ERM), do którego Wielka Brytania przystąpiła dwa lata wcześniej. W ciągu kilku dni szterling stracił około 25% swojej wartości, a Bank Anglii musiał opuścić mechanizm ERM. Skutki tamtego kryzysu bezpośrednio wpłynęły na decyzję o pozostaniu poza strefą euro – Zjednoczone Królestwo wynegocjowało klauzulę opt-out i nigdy nie przyjęło wspólnej waluty.

W lutym 1985 roku funt osiągnął swój historycznie najniższy poziom – za jednego funta płacono wówczas jedynie 1,05 dolara amerykańskiego.

Ciekawostki i etymologia nazwy

Samo słowo „funt” wywodzi się od łacińskiego „libra pondo”, co oznacza wagę i jednostkę masy – funt. Symbol waluty (£) to stylizowana, przekreślona litera L, która podkreśla skrótowy zapis. Aby odróżnić jednostkę pieniężną od miary ciężaru, dodano przymiotnik „szterling” (ang. sterling), oznaczający w przypadku srebra „najwyższej próby”.

Jedna z teorii głosi, że nazwa „szterling” wiąże się z niemieckimi i holenderskimi kupcami, zwanymi w Anglii „Easterlingami” bądź „Osterlingami”. Potocznym, wciąż żywym określeniem funta wśród Brytyjczyków jest „quid” – wyrażenie to funkcjonuje od końca XVII wieku, choć jego dokładne pochodzenie pozostaje niejasne.

Brytyjska Mennica Królewska (The Royal Mint) to najstarsza tego typu instytucja w Europie. Co ciekawe, wybito w niej część polskich jednogroszówek. Do dziś specjalne grono ekspertów ocenia jakość monet – rytuał ten sięga XII wieku. Na awersach brytyjskich monet przez dekady widniał wizerunek królowej Elżbiety II, aktualizowany wraz z każdą emisją, by odzwierciedlać zmieniający się z wiekiem wizerunek monarchini. Od 2024 roku w obieg wchodzą banknoty z nowym panującym – królem Karolem III. Wyjątkowym numizmatem stała się też wprowadzona w 2017 roku moneta jednofuntowa w kształcie dwunastokąta – był to pierwszy taki eksperyment w historii funta.

Struktura i terytoria obowiązywania funta

Oficjalną jednostką monetarną Wielkiej Brytanii jest funt szterling, kod ISO 4217 to GBP. W niektórych źródłach spotkasz również skrót „UKP” (United Kingdom Pound). Waluta funkcjonuje nie tylko w samej Wielkiej Brytanii (Anglii, Szkocji, Walii i Irlandii Północnej), ale także na licznych terytoriach zależnych, które stosują często własne oznaczenia kodowe sztywno powiązane kursem 1:1. Należą do nich między innymi:

• Gibraltar (kod GGP),
• Falklandy (kod FKP),
• Wyspa Man (kod IMP),
• Jersey (kod JEP),
• Guernsey,
• Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha.

Poniższa tabela podsumowuje nominały będące w powszechnym obiegu:

Jeden funt dzieli się zatem na 100 pensów, a symbolem pensa jest litera „p”. Na terenie Anglii i Walii wyłącznym emitentem banknotów jest Bank Anglii (Bank of England), założony w 1694 roku. W Szkocji i Irlandii Północnej prawo emisji mają również lokalne banki komercyjne, stąd w obiegu pozostają tam także banknoty stufuntowe.

Funt szterling stanowi około 5% globalnych rezerw walutowych i niezmiennie znajduje się w czwórce najważniejszych walut świata obok dolara amerykańskiego, euro oraz japońskiego jena.

Kurs funta i jego znaczenie dla Polaków

W połowie 2026 roku notowania pary GBP/PLN utrzymują się w przedziale 5,00–5,08 PLN. Przykładowo, 22 lipca o godzinie 12:00 kurs wyniósł 5,0744 zł, 27 lipca o 6:03 spadł do 5,0533 zł, a 28 lipca w południe wzrósł do 5,0581 zł. Jeszcze 24 czerwca 2026 roku za funta płacono 4,9703 PLN, co pokazuje, że w ciągu miesiąca waluta zyskała na wartości. W relacji do dolara funt kosztował w tym czasie 1,3193 USD, a wobec euro – 1,1702 EUR.

Dla ponad miliona Polaków mieszkających i pracujących w Wielkiej Brytanii bieżący kurs GBP/PLN ma fundamentalne znaczenie, ponieważ bezpośrednio przekłada się na realną wysokość zarobków i opłacalność transferów pieniężnych wysyłanych rodzinom w kraju. Wahania kursu wpływają również na ceny importowanych z Wysp towarów oraz na decyzje inwestycyjne firm handlowych. Na zmienność notowań oddziałują przede wszystkim decyzje Banku Anglii dotyczące stóp procentowych, dane makroekonomiczne z brytyjskiego rynku pracy, globalne nastroje inwestycyjne oraz polityczne następstwa Brexitu.

Sterling jako waluta rezerwowa

Pozycja funta w światowych finansach opiera się na wielowiekowej tradycji i zaufaniu uczestników rynku. Mimo utraty pierwszeństwa na rzecz dolara amerykańskiego, GBP wciąż reprezentuje około 5% globalnych rezerw walutowych, co lokuje go w ścisłej czołówce obok USD, EUR i JPY. Ta stabilność wynika z głębokiego rynku finansowego City of London oraz restrykcyjnej polityki monetarnej banku centralnego, który od 1997 roku zachowuje niezależność operacyjną.

W przeszłości zdarzały się jednak dni, gdy funt gwałtownie tracił. Spektakularny spadek z Czarnej Środy wymusił trwałą zmianę podejścia do polityki kursowej i ostatecznie utwierdził Brytyjczyków w decyzji o pozostaniu poza strefą euro. Dzięki temu Bank Anglii zachował pełną kontrolę nad stopami procentowymi, co daje mu przewagę w łagodzeniu skutków wewnętrznych kryzysów gospodarczych.

„Pound sterling” w swobodnym tłumaczeniu znaczy „znakomity, niezawodny funt” – to nazwa odzwierciedlająca długowieczność i odporność brytyjskiej waluty mimo licznych burz dziejowych.