Co to są buty hikingowe? Poradnik dla początkujących

Planujesz pierwsze dłuższe wędrówki, ale gubisz się w nazwach butów w sklepach outdoorowych? Zastanawiasz się, co to są buty hikingowe i czy to model dla Ciebie. Z tego poradnika dowiesz się, jak działa takie obuwie, czym różni się od trekkingowego i jak je wybrać na start.

Czym jest hiking?

Hiking to po prostu wielogodzinne wędrówki po zróżnicowanym, ale raczej łatwiejszym terenie. Chodzi o szlaki w lasach, na nizinach, w niższych górach, dolinach tatrzańskich czy na bieszczadzkich połoninach. Teren bywa pagórkowaty, czasem kamienisty lub błotnisty, ale zwykle nie jest bardzo stromy ani technicznie trudny.

Na Zachodzie Europy hiking jest jedną z najpopularniejszych form aktywności. Szlaki typu Camino de Santiago, trasy w szkockim Highlands czy Snowdonii pokazują, o co chodzi w takim wędrowaniu. Idziesz długo, często z lekkim plecakiem, po dobrze wytyczonych ścieżkach, gdzie liczy się komfort krok po kroku, a nie pokonywanie skalnych progów.

W odróżnieniu od trekkingu, który kojarzy się z wyższymi górami, cięższym plecakiem i czasem z fragmentami wspinaczkowymi, hiking jest bardziej uniwersalny. Możesz ruszyć na Główny Szlak Świętokrzyski, w Beskidy, w Wigierski Park Narodowy albo po prostu na długą leśną pętlę pod miastem. I właśnie pod taki teren projektuje się buty hikingowe.

Hiking to długie wędrówki w łatwiejszym terenie, gdzie najważniejsze są komfort, amortyzacja i dobra przyczepność na różnym podłożu.

Co to są buty hikingowe?

Buty hikingowe to lekkie buty terenowe zaprojektowane do długiego marszu w zmiennym, ale niezbyt ekstremalnym terenie. Łączą przyczepną podeszwę z wygodą zbliżoną do obuwia miejskiego. Są mniej sztywne niż typowe buty trekkingowe, a jednocześnie znacznie stabilniejsze niż zwykłe sneakersy.

Najczęściej mają niższą lub średnią cholewkę, dobrą amortyzację oraz agresywniejszy bieżnik niż obuwie miejskie. Taka konstrukcja ma jeden cel. Masz przejść wiele kilometrów, po miękkich leśnych ścieżkach, szutrowych drogach, trawiastych zboczach czy kamienistych ścieżkach bez bólu stóp i bez poślizgów na mokrej nawierzchni.

Podeszwa

Podeszwa to serce buta hikingowego. Jest wyraźnie grubsza niż w butach lifestyle, ale nie aż tak twarda jak w typowych butach trekkingowych. Wnętrze podeszwy tworzy warstwa pianki amortyzującej, która tłumi wstrząsy i oddaje energię przy wybiciu. Dzięki temu kolana i stawy skokowe mniej cierpią po całym dniu marszu.

Na zewnątrz znajdziesz bieżnik z kołkami o różnym kształcie i głębokości. Ich zadaniem jest dobra przyczepność na błocie, mokrej trawie, sypkim żwirze czy ubitym śniegu o niewielkiej grubości. Producenci stosują mieszanki gum o zwiększonej przyczepności, podobne do tych znanych z butów takich marek jak Scarpa czy La Sportiva. W butach hikingowych ważny jest też tzw. drop, czyli różnica wysokości między piętą a przodem stopy. Zwykle jest on większy niż w butach biegowych, przez co krok staje się bardziej naturalny i łatwiej przetaczasz stopę.

Cholewka i konstrukcja

Większość butów hikingowych to modele niskie albo w wersji Mid. Cholewka sięga wtedy poniżej lub tuż powyżej kostki. Taka wysokość dobrze sprawdza się na leśnych szlakach, łagodnych grzbietach górskich czy ścieżkach parków narodowych, gdzie nie potrzeba bardzo mocnego usztywnienia, ale przyda się lepsza stabilizacja kostki.

Konstrukcja buta jest lżejsza niż w butach trekkingowych. Producenci stosują mieszanki materiałów syntetycznych, przewiewne siateczki oraz elementy skórzane w miejscach narażonych na przetarcia. W przedniej części często pojawia się gumowy otok chroniący palce. To drobiazg, który ratuje stopę, gdy uderzysz w korzeń lub kamień na szlaku.

Membrana i materiały

Wielu początkujących zastanawia się, czy but hikingowy musi mieć membranę. Modele z membraną, np. GORE-TEX, lepiej chronią przed deszczem i mokrą trawą. Woda nie wnika do środka, a jednocześnie para wodna z potu może wydostawać się na zewnątrz. Dlatego na polskie warunki, gdzie trawa, kałuże i przelotne opady są normą, buty hikingowe z membraną sprawdzają się u większości osób.

Z kolei lekkie modele bez membrany wygrywają przewiewnością w ciepłe, suche dni. Taka konstrukcja dobrze sprawdza się latem na szlakach o niewielkim ryzyku kontaktu z wodą. Często spotkasz tu kombinację siateczki z wstawkami z syntetyku lub skóry naturalnej. Dzięki temu but jest lekki, oddychający i szybciej schnie po przemoczeniu.

Czym buty hikingowe różnią się od innych butów górskich?

W sklepach outdoorowych widzisz obok siebie buty trekkingowe, hikingowe, trailowe, a czasem jeszcze podejściowe. Różnice są konkretne i wpływają na to, gdzie dany model sprawdzi się najlepiej. Inny but wybierze osoba szykująca się na via ferraty, a inny ktoś planujący niedzielne wędrówki po Beskidach.

Żeby łatwiej to uporządkować, spójrz na krótkie porównanie najpopularniejszych typów obuwia terenowego:

Buty trekkingowe

Buty trekkingowe projektuje się z myślą o wymagających szlakach górskich. Mają sztywniejszą podeszwę, która dobrze radzi sobie na ostrych kamieniach, piargach i w terenie, gdzie noga łatwo może się wykręcić. Często współpracują z raczkami turystycznymi, a niektóre modele, jak np. HANWAG Makra Trek GTX, stabilizują stopę niemal jak but wysokogórski.

Taka konstrukcja sprawdza się w Tatrach Wysokich, Alpach czy na długich, stromych szlakach z ciężkim plecakiem. W miękkim, leśnym terenie staje się jednak zbyt „pancerna”. Stopa męczy się szybciej, a komfort codziennego chodzenia spada. Dlatego na łatwiejsze góry i niziny lepiej wybierać klasyczne buty hikingowe.

Buty trailowe

Buty trailowe powstały z myślą o bieganiu po górach i w terenie. Są bardzo lekkie, elastyczne i mają dobrze trzymającą podłoże podeszwę z agresywnym bieżnikiem. Dla biegacza to idealne połączenie, bo but nie krępuje ruchu i pozwala na dynamiczne zmiany kierunku na leśnej ścieżce.

Do wielogodzinnego marszu z plecakiem buty trailowe często okazują się jednak zbyt miękkie i zbyt słabo stabilizujące. Niska cholewka i brak usztywnienia powodują, że na kamienistych odcinkach kostka jest bardziej narażona na urazy. Dlatego na pierwsze piesze wypady po górach lepszym wyborem są buty hikingowe, a buty trailowe zostaw dla momentu, kiedy zaczniesz myśleć o bieganiu.

Buty podejściowe

Buty podejściowe to obuwie tworzone głównie z myślą o wspinaczach. Służą do dojścia pod ścianę, poruszania się w skalnym, trudnym terenie, gdzie przydaje się bardzo precyzyjne stawianie stopy. Mają podeszwę z miękkiej gumy, często ze strefą wspinaczkową z przodu, która dobrze trzyma się małych stopni na skale.

Na klasyczny hiking w mieszanym terenie buty podejściowe bywają zbyt wyspecjalizowane. Są sztywniejsze z przodu, przez co gorzej sprawdzają się na długich, miękkich ścieżkach leśnych. Dlatego warto traktować je jako sprzęt do specyficznych zadań, a nie uniwersalne rozwiązanie dla początkującego turysty.

Jak wybrać buty hikingowe na pierwszy wyjazd?

Najpierw odpowiedz sobie szczerze na jedno pytanie. Gdzie najczęściej będziesz chodzić? Inne buty wybierze osoba celująca w doliny tatrzańskie i szlaki w Beskidach, a inne ktoś, kto co weekend przemierza długie leśne trasy w okolicach miasta.

Później warto przeanalizować kilka cech, które w butach hikingowych robią największą różnicę. Chodzi głównie o typ cholewki, rodzaj podeszwy, obecność membrany oraz dopasowanie rozmiaru pod Twoją stopę.

Gdzie będziesz chodzić?

Teren, w którym spędzisz najwięcej czasu, dość jasno podpowiada, jakich cech szukać w obuwiu hikingowym. Od tego zależy rodzaj bieżnika, waga buta, a nawet obecność membrany. Dla jasności można wyróżnić kilka typowych scenariuszy:

• głównie lasy, parki krajobrazowe, nizinne szlaki spacerowe,
• mieszanka nizin i niższych gór, np. Beskidy czy Góry Świętokrzyskie,
• łatwiejsze szlaki górskie z odcinkami kamienistymi,
• trasy długodystansowe, jak Główny Szlak Beskidzki czy Camino de Santiago.

Jeśli chodzisz głównie po suchych, leśnych ścieżkach, wystarczą lekkie buty hikingowe, nawet bez membrany, za to z dobrą wentylacją. Przy mieszanym terenie i polskiej pogodzie membrana GORE-TEX albo inna technologia wodoodporna daje więcej spokoju w deszczu. Na szlakach z większą ilością kamieni sens ma wyższa cholewka typu Mid i mocniejszy otok na palcach.

Rozmiar i dopasowanie

Źle dobrany rozmiar potrafi zepsuć całą wycieczkę. Stopę warto zmierzyć wieczorem, kiedy jest lekko opuchnięta po całym dniu chodzenia. But hikingowy powinien dawać około 0,5–1 cm zapasu przed palcami, bo w czasie wędrówki stopa puchnie, a na zejściach przesuwa się do przodu.

Na przymiarce załóż turystyczne skarpety, a nie cienkie miejskie stopki. Po zasznurowaniu wykonaj kilka kroków, zrób przysiad, spróbuj stanąć na palcach. Pięta nie może wyraźnie „pływać”, a palce nie powinny uderzać o przód buta. Warto też sprawdzić, czy język nie uwiera, a wewnątrz nie czujesz twardych szwów.

Co jeszcze sprawdzić w sklepie?

Poza samym rozmiarem liczy się kilka detali, które w terenie robią dużą różnicę na plus. W sklepie zwróć uwagę na konkretne elementy konstrukcji buta i zadaj sobie pytanie, czy będą pasować do Twoich planów na najbliższe miesiące:

1. sztywność podeszwy podczas zginania buta w rękach,
2. wysokość i kształt cholewki wokół kostki,
3. rodzaj materiału w górnej części (siateczka, skóra, mieszanka),
4. ułożenie i łatwość regulacji systemu sznurowania.

Jeśli planujesz dłuższe trasy, np. wielodniowe przejście Beskidów, postaw na nieco sztywniejszą podeszwę i wyższą cholewkę. Na jednodniowe wypady po okolicy wystarczą lekkie buty hikingowe z niską cholewką, amortyzacją i dobrą oddychalnością. Przy zakupie warto obejrzeć modele marek specjalizujących się w outdoorze, takich jak Salewa, Scarpa czy La Sportiva, bo ich konstrukcje są dopracowane pod kątem długiego marszu.

Najbardziej uniwersalne na początek bywają buty hikingowe z membraną, średnio agresywnym bieżnikiem i cholewką typu Mid.

Czy buty hikingowe nadają się na zimę?

Odpowiedź zależy głównie od ilości śniegu i rodzaju terenu. W mieście, na leśnych drogach czy w niskich górach przy niewielkiej pokrywie śnieżnej buty hikingowe z membraną i wyraźnym bieżnikiem radzą sobie bardzo dobrze. W połączeniu z ciepłą skarpetą turystyczną dają przyzwoity komfort termiczny i trakcję na zmrożonej ziemi.

Problem zaczyna się przy głębokim, mokrym śniegu. Niskie modele z przewiewnej siateczki szybko nabiorą wilgoci, nawet jeśli założysz stuptuty. W wyższych, zaśnieżonych górach lepsze będą buty trekkingowe, które stabilizują kostkę i lepiej współpracują z raczkami. Z kolei w Beskidach czy Górach Świętokrzyskich przy niewielkiej ilości śniegu wygodne buty hikingowe typu Mid sprawdzą się jako obuwie całoroczne, także na spokojne zimowe spacery do lasu.

Na pierwsze wyjazdy wybierz model, w którym czujesz się pewnie już przy przymiarkach. Sprawdź, jak but leży na stopie, jak „pracuje” podeszwa i czy czujesz stabilność przy lekkim przechyleniu kostki w bok. To często lepszy test niż jakiekolwiek opisy techniczne na pudełku.