Aconcagua – najwyższy szczyt Ameryki Południowej

Myślisz o zdobyciu najwyższej góry Ameryki, ale nie wiesz od czego zacząć? W tym tekście poznasz Aconcaguę od strony geografii, historii i realnych trudności. Dzięki temu łatwiej ocenisz, czy ten andyjski kolos jest dla ciebie dobrym celem.

Gdzie leży Aconcagua?

Aconcagua wyrasta z serca andyjskiego łańcucha na terenie Argentyny, w prowincji Mendoza, tuż przy granicy z Chile. Masyw o długości około 60 km leży w Andach Południowych, w paśmie Kordyliery Głównej, w granicach obszaru chronionego Parque Provincial Aconcagua. Od zachodu i południa otacza go dolina Valle de los Horcones, a od północy i wschodu dolina Valle de las Vacas, co tworzy charakterystyczny układ dolin prowadzących w stronę szczytu.

Co ciekawe, najwyższa góra kontynentu leży dość blisko Oceanu Spokojnego, ale wody z jej lodowców zasilają zlewnię Atlantyku. Obszar jest formalnie pustynią wysokogórską, dlatego między kamienistymi zboczami a wiecznymi śniegami znajdziesz jedynie skąpą roślinność. Startem większości wypraw jest miejscowość Puente del Inca, a dalej droga prowadzi już tylko pieszo w górę doliną Horcones lub Vacas.

Andy i Kordyliera Główna

Andy to najdłuższy łańcuch górski świata, który ciągnie się wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej na ponad 7 tysięcy kilometrów. Przecina aż siedem państw: Wenezuelę, Kolumbię, Ekwador, Peru, Boliwię, Chile i Argentynę. W tej potężnej strukturze Aconcagua zajmuje wyjątkowe miejsce jako najwyższy wierzchołek całego systemu oraz najwyższy punkt półkuli zachodniej i południowej.

Masyw Aconcagui powstał w wyniku subdukcji płyty Nazca pod płytą południowoamerykańską. Badania geologów wskazują, że wypiętrzanie zaczęło się około 200 mln lat temu, w triasie, a skały budujące górę to głównie granity o pochodzeniu wulkanicznym. Stąd surowy, „księżycowy” krajobraz, który na wielu zdjęciach bardziej przypomina inną planetę niż klasyczne, alpejskie widoki.

Park Prowincjonalny Aconcagua

Cały masyw obejmuje Parque Provincial Aconcagua, który ogranicza dostęp samochodów i wprowadza system pozwoleń na wejście. W sezonie letnim do doliny Horcones prowadzi szlak „normalną drogą”, a od strony Vacas otwiera się podejście do bazy Plaza Argentina. Teren jest patrolowany przez strażników parku i ratowników, co ma znaczenie przy ewentualnych akcjach poszukiwawczych.

W obozie bazowym pod Aconcaguą działa też niezwykła infrastruktura jak na tak surowe miejsce. Od 2010 roku funkcjonuje tam najwyżej położona galeria sztuki współczesnej „Nautilus”, w której swoje obrazy wystawia argentyński malarz Miguel Doura. W bazie zainstalowano także kamerę internetową, jedną z najwyżej położonych na świecie, dzięki której obraz z Plaza de Mulas można obserwować na żywo z drugiego końca globu.

Jak wysoka jest Aconcagua i z czego się składa?

Oficjalna wysokość Aconcagui to 6960,8 m n.p.m., choć często zaokrągla się ją do 6961 m n.p.m.. Góra ma dwa główne wierzchołki: wyższy północny oraz niższy południowy, którego wysokość wynosi około 6930 m n.p.m.. Dzięki temu Aconcagua jest nie tylko najwyższym szczytem Ameryki Południowej, ale także całej Ameryki oraz najwyższą górą świata poza Azją.

Wysokość i izolacja topograficzna sprawiają, że jej wybitność również wynosi 6960,8 m, co oznacza, że w bezpośrednim otoczeniu nie ma żadnego wyższego wzniesienia. Nic dziwnego, że Aconcagua należy do prestiżowej listy Korony Ziemi i bywa używana jako etap przygotowania przed wyprawą na Mount Everest. Wysokość zbliżona jest do siedmiotysięczników, choć formalnie do tej granicy brakuje jej kilkudziesięciu metrów.

Dobrze pokazuje to porównanie z innymi słynnymi szczytami:

Lodowce i klimat

Masyw Aconcagui jest mocno zlodowaciały. Siedem głównych jęzorów lodowcowych spływa do wysokości około 3900 m n.p.m., tworząc skomplikowany system lodu i śniegu. Wśród nich wyróżnia się Lodowiec Południowo-Wschodni, znany na świecie jako Lodowiec Polaków, a także lodowiec Wschodni, zwany Angielskim. Strome lodowe ściany i seraki na południowej flance góry są terenem kilku z najtrudniejszych dróg wspinaczkowych w Andach.

Szczyt leży na półkuli południowej, więc lato przypada tam od drugiej połowy listopada do połowy marca. Najbardziej sprzyjające warunki panują między 15 grudnia a końcem stycznia, choć nawet wtedy aura potrafi błyskawicznie się załamać. W słoneczny dzień temperatura na wierzchołku może wynosić od -5 do 0°C, ale przy wietrze dochodzącym do 100 km/h odczuwalnie spada znacznie poniżej -20°C.

Latem w dolinach Aconcagui panuje upał powyżej 30°C, a kilka dni później ten sam wspinacz może walczyć z mrozem -20°C i huraganowym wiatrem na grani szczytowej.

Jak wygląda historia zdobywania Aconcagui?

Nazwa Aconcagua wywodzi się prawdopodobnie z języka keczua: Acconcahuac – „Kamienny Strażnik”. Inne źródła mówią o języku Mapuche i znaczeniu „pochodzący z drugiej strony”. W obu przypadkach odnoszą się do góry, która od setek lat dominuje nad okolicznymi dolinami i budzi respekt tubylczych mieszkańców, a później europejskich eksploratorów.

Od Inków do Matthiasa Zurbriggena

Na długo przed przyjazdem Europejczyków na grani Aconcagui pojawili się Inkowie. Archeolodzy odnaleźli szczątki gwanako na szczytowej grani, interpretowane jako ofiara rytualna, a także ślady pochówku na wysokości około 5300 m n.p.m., związane z obrządkiem capac cocha. Oznacza to, że wysoko w masywie poruszali się już indiańscy kapłani i wojownicy, choć trudno powiedzieć, czy docierali dokładnie na wierzchołek.

Pierwsze udokumentowane wejście przypisuje się Szwajcarowi Matthiasowi Zurbriggenowi. Ten znakomity przewodnik, jeden z czołowych alpinistów końca XIX wieku, stanął na szczycie Aconcagui 14 stycznia 1897 roku. Jego droga wniosła górę na mapę światowego alpinizmu i otworzyła okres intensywnej eksploracji andyjskiego kolosa.

Polacy na Aconcagui

W historii Aconcagui mocno zapisały się polskie wyprawy. W 1934 roku w Andy wyruszyła pierwsza polska ekspedycja w składzie: Konstanty Narkiewicz-Jodko, Stefan Daszyński, Wiktor Ostrowski i Stefan Osiecki. Zespół poprowadził nową drogę od strony wschodniej przez lodowiec, który później nazwano Lodowcem Polaków (Glacier de los Polacos). Do dziś jest to jedna z bardziej znanych tras na szczyt.

W 1985 roku południową ścianę Aconcagui pokonała Wanda Rutkiewicz. Polska alpinistka, która już wtedy miała na koncie szczyt K2, potwierdziła tym wejściem swoją czołową pozycję w światowym himalaizmie. Dla wielu polskich wspinaczy Aconcagua stała się później ważnym etapem w budowaniu doświadczenia przed wyprawami w Himalaje i Karakorum.

Inne słynne wyprawy

W 1954 roku francuska ekspedycja w składzie Adrien Dagory, Edmond Denis, Pierre Lesueur, Guy Poulet, René Ferlet oraz przewodnicy Lucien Berardini i Robert Paragot wytyczyła niezwykle wymagającą drogę południową. Ściana o wysokości około 2500 m, przecięta dwiema strefami wiszących seraków, do dziś uchodzi za jedno z najpoważniejszych wyzwań w Andach.

W 1982 roku Słoweńcy Z. Gantar, P. Podgornik i I. Tejc poprowadzili ekstremalnie trudną linię lewą częścią południowej ściany, zwaną drogą słoweńską. Sześć lat później ich rodacy M. Romih i S. Svetičič wytyczyli prostą, ale bardzo niebezpieczną drogę przez seraki, nazwaną Ruletką. W 1991 roku Austriak Bubendorfer przeszedł samotnie całą drogę francuską w 15 godzin, co pokazało, jak szybko można dziś poruszać się w terenie, który kiedyś był granicą ludzkich możliwości.

Aconcagua przez wielu alpinistów traktowana jest jako poligon przed Mount Everestem, bo łączy wysokość z wymagającą pogodą, ale bez skrajnie trudnych odcinków technicznych.

Czy Aconcagua jest łatwym celem wspinaczkowym?

Czy fakt, że na głównej drodze nie ma ścian skalnych i lodowych progów, oznacza, że to „łatwa góra”? Większość doświadczonych wspinaczy odpowiada na to pytanie krótko: technicznie tak, fizycznie i zdrowotnie zdecydowanie nie. Standardowa „normalna droga” z doliny Horcones to długi górski trekking na dużej wysokości, w terenie bez konieczności używania lin, ale za to w cieniu potężnej różnicy temperatur i silnego wiatru.

Dla wielu osób Aconcagua jest pierwszym celem z listy Korony Ziemi. Wspinacze podkreślają jednak, że ponad połowa osób próbujących zdobyć szczyt zawraca przed wierzchołkiem. O porażce decydują nie tyle umiejętności techniczne, ile wydolność organizmu, reakcja na wysokość, logistyka i odporność psychiczna na zimno, wiatr i monotonię podejścia. Na trudność wyprawy wpływają między innymi:

• duża wysokość docelowa, zbliżona do siedmiotysięczników,
• silne i częste wiatry, obniżające temperaturę odczuwalną,
• odległość od osad ludzkich i brak szybkiej ewakuacji w złych warunkach,
• długi czas wyprawy, wymagający dobrej kondycji i zapasu sił,
• konieczność starannej aklimatyzacji i cierpliwości.

Pogoda i pora roku

Optymalny sezon na wejście na Aconcaguę to argentyńskie lato, mniej więcej od grudnia do lutego. Wtedy szlaki są otwarte, a dzień trwa na tyle długo, że można bezpiecznie planować długie odcinki trekkingu. W dolinach często panują upały przekraczające 30°C, a miejscami temperatura potrafi zbliżyć się do 40°C.

Im wyżej, tym warunki stają się dużo bardziej surowe. Na wysokości powyżej 6 tysięcy metrów temperatury sięgające -20°C nie należą do rzadkości, szczególnie przy silnym wietrze. Odczuwalnie bywa to równowartość około -30°C. Zdarza się, że jeden dzień przynosi niemal bezwietrzną pogodę, a kolejny już burzę śnieżną i podmuchy uniemożliwiające dalsze podejście.

Choroba wysokościowa

Największym pojedynczym zagrożeniem podczas wyprawy na Aconcaguę jest choroba wysokościowa. Wraz ze wzrostem wysokości spada ciśnienie atmosferyczne, a zawartość tlenu w powietrzu maleje. Organizm reaguje przyspieszonym biciem serca, głębszym oddechem i wzrostem częstości oddechów, a krew staje się coraz bardziej „gęsta” od dwutlenku węgla.

Przy zbyt szybkim podejściu może dojść do poważnych powikłań: obrzęku płuc lub obrzęku mózgu. Objawia się to silnymi bólami głowy, zaburzeniami równowagi, kaszlem, dusznością, a w skrajnych przypadkach utratą przytomności. W takich sytuacjach jedynym ratunkiem jest szybkie zejście niżej i pomoc medyczna.

Jedyną realną ochroną przed ciężką chorobą wysokościową na Aconcagui jest cierpliwa, kilkudniowa aklimatyzacja i rozsądne tempo podejścia.

Jak przygotować się do wyprawy na Aconcaguę?

Dobra forma fizyczna i doświadczenie w górach powyżej 3–4 tysięcy metrów to podstawa myślenia o Aconcagui. Wielu przewodników zaleca wcześniejsze wyjazdy w Alpy, Kaukaz czy Pamir, aby sprawdzić reakcję organizmu na wysokość i nauczyć się funkcjonowania w bazach wysokogórskich. Przydaje się też obycie z długimi trekkingami z plecakiem ważącym 15–20 kilogramów.

Aklimatyzacja i życie w bazie

Głównym obozem wypraw na „normalnej drodze” jest Plaza de Mulas, leżąca na wysokości około 4367 m n.p.m.. Funkcjonuje tam swoiste „miasteczko namiotowe” z kuchniami, toaletami, namiotami medycznymi i punktami pomiaru parametrów życiowych. Dla części ekspedycji startem akcji górskiej bywa także Plaza Argentina na około 4200 m n.p.m., używana częściej na drogach od wschodu.

Przed wyjściem wyżej lekarz w bazie ocenia stan zdrowia uczestników. Sprawdza ciśnienie, puls, saturację, a czasem także podstawowe badania krwi. Po akceptacji zaczyna się etap aklimatyzacji, polegający na kilkukrotnym wychodzeniu do wyższych obozów i powrotach na noc do bazy. Formalnie negatywna opinia medyczna nie blokuje podejścia, ale w razie wypadku może oznaczać, że wspinacz pokryje pełne koszty akcji ratunkowej, nawet jeśli ma wykupione ubezpieczenie.

Standardowy plan aklimatyzacji obejmuje powtarzające się wyjścia i zejścia między bazą a kolejnymi obozami pośrednimi, a wygląda to zwykle tak:

• kilkudniowe dojście trekkingowe z doliny do obozu bazowego,
• pierwsze wyjście „na lekko” do obozu wyżej i zejście na noc do bazy,
• kolejne wyjścia z częściowym transportem sprzętu do wyższych obozów,
• noclegi w obozach wysokich po udanej aklimatyzacji,
• dzień odpoczynku w bazie przed atakiem szczytowym.

Sprzęt i przygotowanie fizyczne

Aconcagua wymaga sprzętu typowego dla wysokich gór, choć na normalnej drodze raki i czekan bywają używane głównie w końcowej części sezonu lub po świeżych opadach. Niezbędne są ciepłe buty wysokogórskie, puchowa kurtka, kilka warstw odzieży technicznej, gogle, maska lub kominiarka chroniąca przed wiatrem, a także porządny śpiwór działający przy temperaturach poniżej -20°C. Bardzo ważna jest apteczka wysokogórska, dopasowana do długości wyprawy i planu aklimatyzacji.

Przygotowanie kondycyjne opiera się na długich marszach, biegach terenowych, wędrówkach z plecakiem i treningu siłowym nóg i tułowia. Wiele osób przed wyjazdem testuje w górach także dietę, sprawdzając, jakie potrawy najlepiej znoszą na wysokości. Niektórzy zabierają własne, sprawdzone dania liofilizowane lub tradycyjne potrawy, jak choćby bigos, który – dobrze przygotowany i odtłuszczony – bywa ciekawym urozmaiceniem menu nawet na wysokości 6700 m n.p.m..

Dla wielu wspinaczy dodatkową motywacją są rekordy szybkości ustanawiane na Aconcagui. Hiszpan Jorge Egocheaga miał nieoficjalny rekord wejścia w czasie 7 h 52 min, Kilian Jornet pokonał drogę w górę i w dół w 12 h 49 min, a wśród kobiet wyróżnia się wynik Brazylijki Fernandy Maciel, która trasę obie strony przebiegła w 22 h 52 min. Oficjalne rekordy biegowe należały też do Carlosa Sá i Karla Egloffa, pokazując, jak bardzo Aconcagua przyciąga nie tylko alpinistów, ale i ultramaratończyków.

Na koniec warto dodać, że baza pod Aconcaguą to nie tylko punkt logistyczny, ale też miejsce spotkań ludzi z całego świata. Wśród namiotów Plaza de Mulas i Plaza Argentina możesz zobaczyć jednocześnie doświadczonych himalaistów, zespoły komercyjne, artystów wystawiających prace w „Nautilusie” oraz techników obsługujących górską kamerę, która dzień po dniu pokazuje „Kamiennego Strażnika” całej planecie.