Skituring – jak zacząć?

Planujesz pierwsze wyjście na skitury i nie wiesz od czego zacząć? Z tego tekstu dowiesz się, jak przygotować ciało, sprzęt i głowę, żeby pierwsza tura była przyjemnością, a nie męczarnią. Przeczytasz też, kiedy warto postawić na szkolenia zamiast samodzielnych prób w górach.

Co to jest skituring?

Skituring łączy narciarstwo z turystyką górską. Masz na nogach narty z wiązaniami skiturowymi, które pozwalają podejść pod górę, a potem zjechać w dół po nieprzygotowanym stoku. To sposób na kontakt z górami z dala od zatłoczonych tras zjazdowych i hałasu wyciągów.

Podczas podejścia pięta jest wolna, bo wiązanie pracuje jak w nartach biegowych. Do ślizgu przyklejasz foki, dzięki którym narta nie cofa się przy każdym kroku. Na szczycie odklejasz foki, blokujesz piętę i zjeżdżasz jak na zwykłych nartach, ale w znacznie bardziej zmiennych warunkach śniegowych.

Na czym polega skituring?

Typowa tura skiturowa składa się z kilku etapów. Najpierw przygotowujesz trasę, sprawdzasz komunikat lawinowy i pogodę. Potem czeka cię podejście z założonymi fokami, często po łagodnych zakosach, aż do bezpiecznego miejsca zjazdu. Na końcu jest zjazd, który bywa nagrodą, ale dla słabiej przygotowanych osób bywa też największym wyzwaniem.

To właśnie zjazd w terenie nieprzygotowanym obnaża braki w technice i kondycji. Gdy stok nagle wydaje się zbyt stromy, śnieg jest zlodzony albo bardzo ciężki, to zwykle nie teren jest „za trudny”. Najczęściej po prostu brakuje siły w nogach i obycia z różnymi rodzajami śniegu.

Czym skituring różni się od skialpinizmu?

Skialpinizm to bardziej ambitna wersja skituringu, bliżej mu do wspinaczki zimowej na nartach. W klasycznym skituringu poruszasz się po łagodniejszych zboczach i łagodnych grzbietach. W skialpinizmie pojawiają się odcinki wymagające raków, czekana i liny, a także poruszania się po lodowcu z ryzykiem szczelin.

Na prostych turach w Tatrach czy Beskidach rzadko korzysta się z technik wspinaczkowych. Ale jeśli myślisz o bardziej wymagających trasach, na przykład o wyjściu na Breithorn nad Zermatt, wtedy podstawowe umiejętności alpinistyczne stają się warunkiem bezpiecznego dojścia do miejsca zjazdu. Sprzęt to jedno, umiejętność jego użycia w lodzie i stromym śniegu to już osobna historia.

Jak przygotować kondycję przed sezonem?

Bez przygotowania fizycznego nawet najpiękniejsza tura zmieni się w walkę o każdy krok. W polskich górach widać to choćby na drodze na Turbacz, gdzie wielu początkujących „umiera” w połowie podejścia. Po kilku godzinach wysiłku nogi są jak wata, a zamiast radości zostaje tylko myśl o powrocie na dół.

Organizm najlepiej przygotować jeszcze przed pierwszym śniegiem. Trening możesz zacząć jesienią, ale każda forma ruchu, która wzmocni nogi, brzuch i plecy, będzie działała na plus. Chodzi o to, żebyś na podejściu czuł zmęczenie, ale wciąż miał zapas siły na bezpieczny zjazd.

Jak trenować ogólną wydolność?

Najprostszy sposób to bieganie w terenie. Leśne ścieżki, łagodne podbiegi, czasem dłuższe wybiegania po pagórkach. Taki trening przygotowuje serce, płuca i stawy do długiego wysiłku w zmiennym terenie. Jeśli nie lubisz biegać, podobnie zadziała rower górski lub dłuższe marszobiegi.

Dobrze sprawdza się też orbitrek albo bieżnia z nachyleniem. W domu albo klubie fitness możesz odwzorować ruch z podejścia skiturowego. Do tego warto dorzucić prosty trening siłowy całego ciała, przede wszystkim mięśni głębokich, które stabilizują tułów w trakcie zjazdu po nierównym śniegu.

Jak wzmocnić nogi do skituringu?

Nogi są twoim naturalnym „resorem”. To one amortyzują każdy skręt i każde uderzenie narty o nierówność. W butach skiturowych uda pracują jeszcze mocniej niż w twardych butach zjazdowych, szczególnie tych z twardym flexem powyżej 90. Bez mocnych ud pierwsze kilkaset metrów zjazdu może cię całkowicie „odciąć”.

W treningu warto postawić na przysiady, wykroki, wchodzenie po schodach z obciążeniem i ćwiczenia na mięśnie pośladkowe. Dobrze działają także krótkie interwały pod górę, na przykład szybkie podbiegi. To przygotowuje mięśnie do powtarzających się, intensywnych zrywów, które pojawiają się na stromym podejściu w śniegu.

Jak poprawić technikę zjazdu?

Skituring nie zastąpi nauki jazdy na przygotowanej trasie. Jeśli na stoku masz problemy z kontrolą prędkości, płynnym skrętem i jazdą na stromszych fragmentach, to w terenie tylko się to spotęguje. Dlatego trening na wyciągu przed sezonem skiturowym to bardzo rozsądny krok.

Warto poćwiczyć jazdę w rozjeżdżonym śniegu na brzegu trasy, krótkie skręty i zmianę rytmu jazdy. Narty skiturowe często są lżejsze, inaczej się zachowują, a mimo systemów typu rocker nie „skręcają same” jak masywne narty carvingowe. Ciało musi wykonywać pełną pracę, a to wymaga pewności i automatycznych odruchów, które zbudujesz tylko na śniegu.

Jaki sprzęt skiturowy wybrać?

Dla wielu osób pierwsza myśl brzmi: „wypożyczę narty, przejdę się i zobaczę jak to działa”. To kusząca droga, ale bez podstawowej wiedzy o sprzęcie skiturowym łatwo wybrać zestaw, który cię zniechęci zamiast pomóc. Dobrze dobrane narty, buty skiturowe i foki potrafią ogromnie ułatwić pierwsze wycieczki.

Na start nie musisz mieć wszystkiego na własność. Warto jednak rozumieć różnice między wypożyczeniem, kupnem nowego a polowaniem na sprzęt używany, bo każda z tych opcji ma swoje plusy i ograniczenia.

Narty i wiązania

Narty skiturowe są lżejsze od zjazdowych, żeby nie męczyć cię na podejściu. Na początek szukaj modeli o średniej szerokości, bez skrajnych rozwiązań freeridowych. Zbyt szeroka narta pięknie pływa w puchu, ale na stromym i twardym stoku będzie dla ciebie trudniejsza do kontroli.

Wiązania skiturowe pozwalają na przełączanie między trybem podejścia i zjazdu. Jedne mają klasyczną piętę z pałąkiem, inne są bardzo lekkie, tzw. pinowe. Początkujący często lepiej radzą sobie na mniej skomplikowanych systemach, w których łatwiej zapiąć nartę na stromym stoku i zmienić tryb pracy bez ryzyka upadku.

Buty, foki i kije

Buty skiturowe muszą jednocześnie dobrze chodzić i dobrze trzymać stopę na zjeździe. Przy pierwszym wyborze zwróć uwagę na zakres ruchu cholewki w trybie chodzenia oraz na twardość w trybie zjazdowymi. Zbyt miękki but ułatwi podejście, ale przy stromym zjeździe może dać poczucie braku kontroli.

Foki dobiera się do długości i szerokości narty. Zbyt wąskie nie będą trzymały na trawersie, zbyt szerokie utrudnią ślizg. Kije z regulowaną długością ułatwiają podejście i zjazd w różnych warunkach, a talerzyki o większej średnicy nie będą zapadać się w puchu.

Sprzęt lawinowy

Narty i buty to nie wszystko. Gdy wchodzisz w teren, w którym realnie grozi lawina, standardem staje się zestaw lawinowe ABC: detektor, sonda i łopata. Sam fakt noszenia tego sprzętu nic jednak nie daje, jeśli nie ćwiczysz obsługi w realnych scenariuszach.

Lawinowe ABC powinno iść w parze z wiedzą: jak czytać komunikat lawinowy, jak oceniać nachylenie stoku i kiedy lepiej zawrócić. Dopiero połączenie wyposażenia i umiejętności zwiększa twoje szanse w razie problemów w terenie.

Jak bezpiecznie zacząć w górach?

W polskich górach wciąż mocno trzyma się przekonanie, że „najpierw spróbuję sam, a potem ewentualnie zrobię kurs”. Turysta idzie zimą w lekkich butach wiosennych, narciarz wypożycza narty skiturowe i rusza w nieznany teren. Czasem kończy się to tylko zmęczeniem i rozczarowaniem, ale bywa też groźnie.

Rozsądniejsze podejście to najpierw szkolenie dla początkujących, a dopiero potem samodzielne wycieczki. Na samej wycieczce nauczysz się niewiele, jeśli nikt nie wyjaśni ci techniki podchodzenia, zakładania zakosów, zmiany kierunku czy zapinania nart na stromym zboczu. Bez tego skituring łatwo staje się sportem „na jeden weekend w roku”.

Porządne szkolenie i trening przed sezonem to inwestycja w twoje bezpieczeństwo i przyjemność z każdej tury.

Na pierwszym kursie instruktor pokazuje nie tylko ruch na nartach, ale też zachowanie w trudniejszych sytuacjach. Daje to bazę, na której później możesz spokojnie budować swoje doświadczenie w Tatrach, Beskidach czy Karkonoszach. To także szansa, by ktoś z zewnątrz ocenił twoją jazdę i doradził, nad czym popracować na stoku.

Podczas podstawowego szkolenia skiturowego zwykle porusza się konkretne zagadnienia:

• podstawy planowania trasy i oceny terenu zimą,
• technika podejścia na fokach po prostej, po skosie i zakosami,
• zmiana kierunku na stromym zboczu oraz przepinki między podejściem a zjazdem,
• podstawy używania detektora, sondy i łopaty w prostych scenariuszach.

Dopiero po takim wprowadzeniu krótka tura z instruktorem ma realny sens. Nie tracisz czasu na chaotyczne próby, tylko ćwiczysz to, co już wiesz, w prawdziwym terenie. Z każdym kolejnym wyjściem czujesz się pewniej, bo rozumiesz, co robisz i dlaczego.

Jak rozwijać umiejętności skiturowe?

Kiedy dobrze radzisz sobie na zjazdach, a proste trasy skiturowe stały się codziennością, przychodzi czas na krok dalej. Wiele osób zaczyna wtedy interesować się szkoleniami dla zaawansowanych, które łączą skituring z elementami wspinaczki zimowej i skialpinizmu.

Na takim etapie głównym problemem nie jest już jazda na nartach, tylko bezpieczne dotarcie do miejsca, z którego można zjechać. Potrzebujesz nowych umiejętności: zakładania raków na stromym stoku, używania czekana, asekuracji liną i poruszania się w eksponowanym terenie.

Szkolenia dla zaawansowanych

Na kursach zaawansowanych instruktorzy pokazują, jak łączyć narciarstwo z klasyczną turystyką wysokogórską. Uczysz się używać raków i czekana podczas podejścia, wybierać bezpieczniejsze warianty przejścia i pokonywać krótkie odcinki na linie. Wszystko to odbywa się najpierw w kontrolowanych warunkach, zanim wprowadzisz te elementy do własnych tur.

Co ważne, takie szkolenia nie są zarezerwowane wyłącznie dla „mistrzów zjazdu”. Nawet jeśli ograniczysz zjazdy do odcinków w swoim zasięgu, możesz w pełni korzystać z części dotyczącej poruszania się w terenie, asekuracji i taktyki wyjścia. To rozwija cię jako narciarza i jako turystę górskiego jednocześnie.

Pierwsze tury w Alpach

Osoby, które regularnie trenują w Polsce, często testują formę w Alpach. Tam śnieg leży znacznie dłużej, a infrastruktura ułatwia logistykę. Dobrym przykładem jest Breithorn nad Zermatt, gdzie kolejka wywozi cię bardzo wysoko, praktycznie do granicy śniegu.

Krótka tura trwająca około 1,5 godziny pozwala wejść na ponad 4160 metrów, sprawdzić reakcję organizmu na wysokość i cieszyć się szerokim zjazdem w otoczeniu czterotysięczników. Trzeba jednak pamiętać o szczelinach lodowcowych i innych zagrożeniach typowych dla wysokich Alp, dlatego takie wyjście bez opieki instruktora nie jest dobrym pomysłem dla początkujących.

Nawet prosta tura w Alpach może wymagać umiejętności, których nie poznasz na zwykłej trasie w Tatrach czy Beskidach.

Dla wielu osób powrót z takiej wycieczki staje się motywacją, by jeszcze lepiej dbać o kondycję, technikę i wiedzę o bezpieczeństwie. Kolejna jesień znów zaczyna się wtedy nie od marzeń o puchu, ale od solidnych treningów na schodach, w lesie i na stoku z wyciągiem.